Deze blog gaat over pils, het meest gedronken biertje in de wereld. Maar, er is altijd iemand die op het idee komt om dit biertje als eerste te brouwen. We beginnen met een korte geschiedenis van bier, vertellen iets over de unieke ingrediënten van de echte Pilsner uit het Tsjechische stadje Pilsen en doen net of er een verband bestaat met “ons” biermerk Grolsch. Meer van dit soort blogs vind je onder geschiedenis en hopwater.

De getapte geschiedenis van bier

Laten we de eer geven aan de Egyptische farao Narmer (?-3125 v.Chr.) die in 3100 v.Chr. Opper- en Neder-Egypte verenigde in wat nu het huidig Egypte is. Hij liet 5000 jaar geleden in de stad Abydos (135 km van Luxor) een bierbrouwerij bouwen bestaande uit 8 zalen met ieder 40 grote aardenwerken bassins, waarin graan en water werden gemixt en daarna verhit. In totaal werd er 22.400 liter bier tegelijkertijd gebrouwd. Archeologen hebben de oudste recepten voor het brouwen van bier op kleitabletten (3400 voor Christus) in het oude Mesopotamië (nu Irak) gevonden. Misschien had onze farao Narmer daar een kopietje van.

In de Late Middeleeuwen (1270 – 1500) werd veel bier gebrouwd in de kloosters maar de kwaliteit liet erg te wensen over omdat er geen regeltjes waren. Daar werd de Duitse hertog Willem IV van Beieren (1493 – 1550) op een gegeven moment helemaal zat van en heeft in 1516 het Reinheitsgebot ingevoerd. Volgens deze verordening  mocht bier alleen schoon water, gemout gerst, en hop bevatten. Gist had Willem vergeten maar dat is hem vergeven want die stof was in zijn tijd nog onbekend, bier fermenteerde in de goede oude tijd vanzelf! Later werd gist toegestaan. 

Pilsner uit Pilzen

Omdat deze oudste warenwet alleen in Beieren gold konden ze de kwaliteit van het bier in het nabij gelegen Bohemen (het huidige Tsjechië) nog steeds verpesten. In het dorp Pilzen (Plzeň)  kwam daardoor bij de geërgerde inwoners leven in de brouwerij. Ze besloten hun eigen bierbrouwerij  Pilsner Urquell (Plzeňský Prazdroj oftewel pilsner van de originele bron) op te richten. De dorpelingen huurde een bierbrouwer uit Beieren in, Josef Groll (1813 – 1887) genaamd, de zoon van de eigenaar van de Grollsche Brauerei  in zijn geboortestad Vilshofen.  Josef begon uit een totaal ander vaatje te tappen en introduceerde de ingrediënten gebaseerd op wat er in Beieren verplicht was, schoon water, gemout gerst, en hop! Het brouwen met heet water onttrekt suikers uit het gerstemout en gist zet dat om in alcohol en koolzuur. Hop wordt voor de smaak toegevoegd.

Water: Het kristalheldere grondwater (bronwater) in Pilsen is misschien wel het zachtste water in de hele wereld. Alleen het schoonste bronwater mocht van Josef gebruikt worden om zijn nieuwe bier te brouwen.

Mout: Mout is ontkiemd en daarna gedroogd graan. Bij Josef was de graan gerst, gerstemout dus.

Hij gebruikte lichte moutsoorten in plaats van de donkere die in Bohemen gebruikelijk waren in die tijd. Het verschil is dat lichtgekleurde moutsoorten gedroogd worden bij 70 tot 90°C, en donkere moutsoorten bij een temperatuur van 95 tot 240°C.  De lichte geeft het eindproduct een lichte goudgele kleur. Tegenwoordig wordt de perfecte mout (rijk aan eiwitten) voor het brouwen ven Pilsner, pilsmout genoemd.

Hop: Hop zijn de vrouwelijke bloemen van de hopplant (Humulus Lupulus), een plant uit de hennepfamilie.

Alleen Saaz-hop uit de nabijgelegen regio Saaz (Žatec) werd gebruikt.  Saaz-hop is tegenwoordig een bekende naam en wordt veel geëxporteerd. In Žatec bevindt zich de grootste opslagplaats voor hop ter wereld en nergens anders vind je zoveel hopdrogerijen. Ook het Belgische Duvel wordt van deze hop gebrouwen maar is geen pilsje natuurlijk omdat je als Hollander na drie glazen al onder de tafel ligt, vooral als je het in de zomer op een terrasje in Gent drinkt.

Gist: Gist is een eencellige schimmel. De biergist Saccharomyces cerevisiae wordt gebruikt bij de bierbereiding. Gist groeit van suiker en maakt daar alcohol en koolzuurgas van.

Josef Groll gebruikte ondergist, in tegenstelling tot de bovengist die in veel traditionele Tsjechische bieren werd gebruikt. Ondergist fermenteert bij lagere temperaturen (tussen 7°C en 13°C ). Tijdens de fermentatie zakt deze gist naar de bodem (onder) van de fermentatietank. Bovengist fermenteert bij hogere temperaturen (tussen 15°C en 24°C). Tijdens de fermentatie stijgt deze gist naar het oppervlak (boven) van de fermentatietank.

Na veel proeven dacht Josef Groll  op 5 oktober 1842 eigen bier smaakt het best en nodigde alle notabelen van het dorp uit. De proeverij werd een doorslaand succes en Josef kon weer naar huis, zijn geliefde Beieren, om daar de Grollsche Brauerei  van zijn vader over te nemen.

Josef kende de gezegde in de hemel is geen bier, daarom drinken we het hier en dat deed hij in ruime mate aan zijn lievelings tafel in zijn stamkroeg de Wolferstetter Keller in Vilshofen. Op 22 oktober 1887 overleed hij aan die tafel tijdens het drinken van bier, een pilsner uiteraard.

Heeft onze Grolsche Brouwerij iets te maken met Josef Groll?

Als je de gegevens een beetje verdraaid zou je deze stelling best aannemelijk kunnen maken. Laten we bij het begin beginnen, in 1615 koopt Willem Neerfeldt een pand in Grol (Groenlo) voor de start van een brouwerij. Willem had een bierbrouwer in dienst en dat was Peter Kuijper. Hij werd verliefd op Jenneken, de dochter van Willem. Jenneken jende Peter omdat zij vond dat het bier dat hij brouwde niet goed genoeg was om met haar te trouwen en de bierbrouwerij over te nemen. Net als Josef had Peter de taak om het bier sterk te verbeteren. Dat lukte en ze leefden nog lang en gelukkig.

In 2005 bracht Grolsch een bezoekje aan Beieren en kwam met een biertje, gebrouwen volgens het Duitse Reinheitsgebot en dus dezelfde regels als die van Josef Groll, op de markt onder de naam Premium Weizen.

In 2010 krijgt Grolsch het alleen recht om Pilsner Urquell in Nederland te importeren. De cirkel is rond!