Frida Kahlo, koken voor de doden

Deze blog gaat over de (kook)kunst van de Mexicaanse kunstschilderes Frida Kahlo (1907-1954). Zij is onverbrekelijk verbonden met de Mexicaanse keuken en haar grote passie Diego Rivera (1886-1957). Frida hield een speciaal kookboekje bij waarin ze elk jaar opschreef wat ze kookte op de Dag van de Doden (Día de Muertos) dat elk jaar op Allerheiligen groots wordt gevierd in Mexico. Op 1 november keren de zielen van de kinderen en op 2 november de zielen van de volwassenen terug op aarde en dat wordt gevierd met eten en drinken op de kerkhoven van Mexico! Deze blog is onderdeel van mijn serie kunst & eten.

Waarom hield Frida een boekje bij?

Toen Frida 18 was (17 september 1925) zat ze in de bus gelukkig te wezen met haar vriendje Alejandro Gómes Arias toen een tram de bus inreed en Frida gespiesd werd door een stalen leuning, alles was kapot, en gebroken. Ze lag maanden in het hospitaal, om de tijd te doden is ze begonnen met schilderen. Ze sloot een verdrag met de dood waarin ze beloofde om elk jaar in een dagboekje op te schrijven wat ze kookte voor de zielen op de Dag van de Doden. Dat boekje noemde ze El libro de Hierba Santa (Boek van het heilige kruid). Hierba Santa verwijst naar de unieke Mexicaanse kruid Hoja Santa dat veel in mole verde wordt gebruikt.

Waar is het kookboekje nu?

Bij het opruimen van een tentoonstelling is het boekje gestolen en nooit meer teruggevonden. Gelukkig heeft de Mexicaanse schrijver Francisco Haghenbeck vóór de diefstal  de recepten en aantekeningen van Frida’s  boek overgeschreven en in 2011 als boek met de titel O secreto de Frida Kahlo gepubliceerd. Een verzonnen flauwekul roman natuurlijk, desalniettemin is het een bekend culinair boekje geworden.

Kon Frida goed koken?

Nee, dat liet ze over aan haar kokkin Eulalia. Kahlo ontfermde zich over de presentatie van de maaltijden, veel kleuren door het gebruik van exotische vruchten die  we ook veel in haar geschilderde stillevens zien terugkomen. Deze Mexicaanse vruchten gebruikte Frida in haar kunst om haar pijn (huilende kokosnoten), haar wonden (open vruchten) en haar seksualiteit (papaja en banaan) te symboliseren.

Stilleven met Papegaai en Vlag 1951, museum Dolores Olmedo, Mexico City

Hoe was haar relatie met Diego Rivera?

Frida was 22 jaar toen ze de 20 jaar oudere Diego versierde en dat werd haar grote liefde, zeg maar een onstuimige relatie met veel pieken en dalen. Frida had drie passies schilderen, seks (met mannen en vrouwen) en het uitdragen van de klassieke Mexicaanse cultuur waaronder de echte Mexicaanse  keuken. Ze trouwde al snel in het stadhuis van Coyoacán op 21 augustus 1929.

Volgens eigen zeggen gaat de liefde van de man door de maag en ze kocht elke dag de ingrediënten in op de kleurrijke Mexicaanse markten waar ze zoveel van hield en bereidde samen met Eulalia elke dag een mooie lunch voor Diego, die ze zelf naar zijn atelier bracht.

Van wie leerde Frida koken?

Zeg maar dat Frida authentieke recepten kreeg van haar moeder door het door haar gebruikte kookboek The New Mexican Cook, gepubliceerd in 1888 dat tot haar overlijden in Frida’s bezit is gebleven.

De andere culinaire vrouw in haar leven was de ex van Diego waar ze erg bevriend mee was,  Lupe Marin (1895 – 1983). Na haar scheiding met Diego woonden Lupe en haar twee dochters (Ruth and Guadalupe Rivera-Marín) op de derde verdieping van het huis,  Frida en Diego hadden de begane grond. Zij wist natuurlijk als geen ander wat Diego lekker vond en dus werden de klassiekers ‘mole de Oaxaca’ en ‘pico de Gallo‘ gemaakt. Later in deze blog gaan we verder in op de gerechten. Maar wat Frida al snel door had waren de unieke klassieke smaken van ‘haar’ land. De hitte en de kleur van de rode en groene chilipepers , de schoonheid van de gele maïskolven, de bittere zoetheid van cacao, de complexe smaken van zwarte mole en de geur van vers gemaakte tortilla’s.

Viva la Vida (1954), betekenis onderaan artikel

Wat kwam er op tafel tijdens de bruiloft?

De bruiloft werd gevierd in het huis van fotograve Tina Modotti (1896 – 1942), een  zeer goede vriendin van Frida in Coyoacán. Het menu is bewaard gebleven en daarom is het beroemd geworden. De soep werd gegeten met de goedkoopste tinnen lepels die op de markt verkrijgbaar waren en de rest van het menu werd zonder bestek, dat wil zeggen met de hand gegeten, met behulp van verse tortilla’s natuurlijk. Het leuke van dit menu is dat alle gerechten de lievelings gerechten van Diego of Frida waren, kortom precies wat ze vaak aten.

Het menu bestond uit oestersoep (sopa de ostiones), witte rijst met gebakken banaan (arroz blanco con plátano frito), huazontles in groene saus, met kaas gevulde chili’s (chiles rellenos de queso), paprika’s gevuld met picadillo (chilles rellenos de picadillo), zwarte mole (mole negro de Oaxaca), Jalisco rode pozole (pozole rojo de Jalisco), flan en capirotada als toetje en natuurlijk het aansnijden van de bruidstaart. Alles weggespoeld met een sloot pulque en tequila van wat heb ik jou daar.

Pulque is een Azteeks alcoholische drankje. Het wordt gemaakt van gefermenteerde aloë, een type agave.

Waar stond uiteindelijk de keuken van Frida?

Het antwoord zal je verbazen, Frida is in 1907 geboren in hetzelfde huis als de nu beroemde La Casa Azul (het blauwe huis) waar ze vanaf 1941 tot het einde van haar leven (13 juli 1954) samen met Diego heeft gewoond. Ze heeft het huis uiteraard naar haar smaak geschilderd en aangepast. De laatste wens van Frida was dat ‘haar’ huis een museum zou worden, dus organiseerde Diego na haar dood hier het Frida Kahlo Museum, La Casa Azul. De eerste directeur (Carlos Pellicer) van het museum beschreef het als volgt:

Geschilderd in blauw, zowel van binnen als van buiten, lijkt het alsof er een stukje lucht in herbergt. Het is het soort huis dat de rust bezit van een klein dorpje waar goed eten en slapen je genoeg energie geven om zonder grote problemen te leven en vredig te sterven…’

De keuken en de eetkamer, in de typische Mexicaanse kleuren blauw en geel, zijn gevuld met wijn en tequila glazen, mooie borden en aardewerken potten. Daar kon onze Eulalia wel lekker mee koken denk ik.

Wat voor eten vond Frida Kahlo nou echt lekker?

Ze hield van de klassieke Mexicaanse keuken van die tijd, dus dat kwam, wanneer ze in Mexico was, elke dag voor haar familie en gasten op tafel. De presentatie van het eten was voor Frida de helft van het werk, alles moest een stilleven zijn met veel kleurrijk fruit, en ook haar exotische huisdieren, zoals haar papagaai, de hond en haar aapje die ze Fulang-Chang noemde waren altijd aanwezig.

Frida hield van wilde eend (waarop in die tijd in Ixtapalapa werd gejaagd) en gevulde paprika’s (chilles rellenos), van guacamole en pico de gallo. Diego hield van soep (clemole de Oaxaca) en de zwarte mole (mole negro de Oaxaca) een van de bekendste gerechten uit de Mexicaanse keuken die bestaat uit veel ingrediënten waaronder chocola.

Het was ook belangrijk dat de cultuur van Mexico zich op tafel manifesteerde in oude gerechten uit de tijd van de Maya’s en de Azteken. Dus schuimende chocolade melk met een snuf chili, pipián de groene saus (mole), en huazontles (kruidencake met kaas).

De stiefdochter van Frida Guadalupe Rivera, kan zich de culinaire feestdagen in het blauwe huis nog goed herinneren en schreef alles op in haar Frida’s Fiestas: Recepten en herinneringen aan het leven met Frida Kahlo.

De bruid bang om het leven open te zien, 1943 Collectie van Jacques & Natasha Gelman Mexico-Stad

De kunst van fruit

Bovenstaand schilderij uit 1943 is een god voorbeeld hoe Frida de vruchten in Mexico gebruikt als symbolen met een seksuele ondertoon. De bruid is bang om ‘geopend’ te worden (de twee meloenen) en de bananen en de geopende papaja stellen de manlijke en vrouwelijke geslachtsdelen voor.

In het schilderij Viva la Vida (1954) wordt de watermeloen gebruikt. Het is een van de meest gebruikte symbolen in de Mexicaanse kunst omdat het in verband wordt gebracht met wat de zielen eten op de Dag van de Doden. Bovendien heeft deze vrucht de kleuren van de Mexicaanse vlag, rood, wit en groen.

Een ander mooi voorbeeld is het schilderij pitahaya (1938), voor de duidelijkheid heb ik de foto van het schilderij nog een keer onder deze tekst gezet. Frida was ongeveer 31 jaar oud toen ze dit stilleven schilderde en ze vond deze vrucht erg lekker omdat ze van het zoete en sappige vruchtvlees hield.  Kahlo beschreef deze vrucht als volgt: ‘Het is fuchsia (de kleur) aan de buitenkant en verbergt de subtiliteit van een witachtig grijs vruchtvlees bezaaid met kleine zwarte vlekken die de zaden van binnen zijn. Dit is een wonder! Vruchten zijn als bloemen: ze spreken tot ons in provocerende taal en leren ons dingen die verborgen zijn.’

Deze cactus vrucht had ook een zeer symbolische waarde voor Frida omdat de vrucht de vorm van een ei heeft staan de in tweeën gesneden vruchten voor een eicel die aan het delen is. Kahlo had in haar leven veel miskramen gehad en dat komt meestal door fouten in de eiceldeling. Het groene blad rechtsonder werd vaak door Frida gebruikt als symbool voor het jong zijn, de vijf vruchten zijn aan het rotten en symboliseren het ouder worden en uiteindelijk de dood in de vorm van een skeletje. Ook hier weer een culinaire verwijzing naar ‘haar’ Dag van de Doden, de schedel, de calavera, een lekkernij van suiker speciaal te koop op deze dag.

Pitahayas, 1938  Madison Museum of Contemporary Art Madison, USA

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s